ଏକବିଂଶ ଶତାଦ୍ଦୀ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦଶକ ଶେଷ ବେଳକୁ ସମ୍ୱାଦଶିଳ୍ପର ଗୁଣାତ୍ମକ ବିକାଶ ଜରୁରି ଆବଶ୍ୟକତାରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି । ଭାରତରେ ବିଗତ ଶତାଦ୍ଦୀ ଶେଷ ଦଶକରୁ ଜଗତୀକରଣ ତଥା ଆର୍ଥିକ ଉଦାରୀକରଣ ନୀତି ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ ପରଠାରୁ ମୁଦ୍ରିତ ସମ୍ୱାଦପତ୍ର ମଞ୍ଚରେ ବ୍ୟାପକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ପରିଲକ୍ଷିତ । ମୁଖ୍ୟତଃ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକରେ ସମ୍ୱାଦପତ୍ର ପ୍ରସାର ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ଓ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଆଦୃତି ଦେଶର ରାଜନୀତି, ପ୍ରଶାସନ ଓ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ ପ୍ରମାଣିତ । ତେବେ ଏହି ତିନି ଦଶନ୍ଧିରେ ମୁଦ୍ରିତ ସମ୍ୱାଦପତ୍ର ଶିଳ୍ପ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ବିଜ୍ଞାପନ ଆଶ୍ରିତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା ।
ସ୍ୱାଧୀନୋତ୍ତର ଭାରତରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି, ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରସାର ଓ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତିରେ ଉନ୍ନତି ମୁଦ୍ରିତ ସମ୍ୱାଦପତ୍ର ଅଭିବୃଦ୍ଧିର ତିନି ମୁଖ୍ୟ କାରଣ । ୧୯୯୦-୯୧ରେ ଦେଶର ପ୍ରମୁଖ ଇଂଲିଶ ସମ୍ୱାଦପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରସାର ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧିରେ ବିଜ୍ଞାପନ ଆୟ ବଢ଼ାଇବା ନିମନ୍ତେ ଗ୍ରାହକ ଚାନ୍ଦା ଆଶାତୀତଭାବେ ହ୍ରାସ କରିବା ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ । ମୁମ୍ୱାଇ, ଦିଲ୍ଲୀ ଭଳି ମହାନଗର ସଂସ୍କରଣଗୁଡ଼ିକ ୩୬ରୁ ୪୮ ପୃଷ୍ଠା ପାଇଁ ଟଙ୍କାଏ, ଦୁଇ ଟଙ୍କା ଦର ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଗଲା । ଏହା ଗ୍ରାହକ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ରିହାତି ‘ଇନଭିଟେସନ ପ୍ରାଇସ’ ନାମିତ । ଇଂଲିଶ ସମ୍ୱାଦପତ୍ର ଅନୁକରଣରେ ଏହି ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାର ସମ୍ୱାଦପତ୍ରଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ସାମିଲ ହେଲେ ।
ମୁଦ୍ରିତ ସମ୍ୱାଦପତ୍ର ପ୍ରସାର ଅଭିବୃଦ୍ଧିର ଏଭଳି ଅସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର ପରିବେଶ ସାମ୍ୱାଦିକତାର ମୂଳସତ୍ତାକୁ ଦୋହଲାଇ ଦେଲା । ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରସାରିତ ସମ୍ୱାଦପତ୍ରଗୁଡିକ ବିଜ୍ଞାପନର ସିଂହଭାଗ ଦାବୀ କରିବା ଫଳରେ ଅପେକ୍ଷାକୃତ କମ ପ୍ରସାରିତ ସମ୍ୱାଦପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପକ୍ଷେ ବିଜ୍ଞାପନ ସଂଗ୍ରହ ସଂଭବପର ହେଲା ନାହିଁ । ଫଳରେ ବ୍ୟବସାୟ ଚାଲୁ ରଖିବା ନିମନ୍ତେ କମ ସମ୍ବାଦିକ ନିଯୁକ୍ତି, ସମ୍ୱାଦ ପ୍ରଯୋଜନାରେ ଖର୍ଚ୍ଚକାଟ ଓ ବଳିଷ୍ଠ ସାମ୍ୱାଦିକତା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଲୋକସମ୍ପର୍କଧର୍ମୀ ସମ୍ୱାଦ ପରିବେଷଣକୁ ଉପଜୀବ୍ୟ କରିବା ସାର ହେଲା । ଏକଚାଟିଆ ପ୍ରଭାବ ଜନସାଧାରଣରେ ଭିନ୍ନମତ ପ୍ରକାଶନକୁ ପ୍ରତିହତ କଲା । ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ସମ୍ୱାଦପତ୍ରର ଭୂମିକା ପ୍ରଚାରଧର୍ମୀ ହୋଇପଡ଼ିଲା ।
ସ୍ୱାଧୀନତା ପ୍ରାପ୍ତି ଯାଏଁ ଭାରତୀୟ ସାମ୍ୱାଦିକତାରେ ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ବିଚାରଧାରାର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ରହିଆସିଥିଲା । ସେ ସମ୍ୱାଦପତ୍ରରେ ବିଜ୍ଞାପନ ପ୍ରକାଶନକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁନଥିଲେ । ସମ୍ୱାଦପତ୍ରର ରଚନାତ୍ମକଦିଗ ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ସାମ୍ୱାଦିକତାରବୈଶିଷ୍ଟ । ବିଂଶ ଶତାଦ୍ଦୀର ପ୍ରଥମାର୍ଦ୍ଧରେ ମୁଦ୍ରିତ ସମ୍ୱାଦପତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ସହ ଲେନିନ ଓ ମାଓ-ସେ-ତୁଙ୍ଗ ରାଜନୀତିକ ପଟ୍ଟପରିବର୍ତ୍ତନରେ ସମର୍ଥ ହୋଇପାରିଥିଲେ । ଭାରତରେ ଗ୍ରାହକ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ରିହାତି ଧାରା ଉପଯୋଗ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ସମ୍ୱାଦପତ୍ର ପ୍ରଯୋଜନାର କିଛି ଅଂଶ ଗ୍ରାହକ ଚାନ୍ଦା ସୂତ୍ରରୁ ଆଦାୟ ହେଉଥିଲା । ମୁଦ୍ରିତ ସମ୍ୱାଦପତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ସମ୍ୱାଦ ୬୦ ପ୍ରତିଶତ ଏବଂ ବିଜ୍ଞାପନ ୪୦ ପ୍ରତିଶତ ପ୍ରକାଶନ ନୀତି ଦୀର୍ଘ କାଳ ଧରି ପ୍ରଚଳିତ ରହିଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଗ୍ରାହକ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ରିହାତିଧାରା ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ ପରେ ଗ୍ରାହକଙ୍କଠାରେ ସମ୍ୱାଦପତ୍ର ବଣ୍ଟନ ଦେୟମାତ୍ର ସଂଗ୍ରହ କରି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ୱାଦପତ୍ର ପ୍ରଯୋଜନା ଖର୍ଚ୍ଚ ବିଜ୍ଞାପନ ରାଜସ୍ୱରୁ ଭରଣା କରାଗଲା ।
ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ବିକଶିତ ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଡିଜିଟାଲ ମିଡିଆର ଅଭ୍ୟୁଦୟପରେ ସେଠାକାର ବିଜ୍ଞାପନ ଆୟ ଆଶାତୀତ ଭାବେ ହ୍ରାସ ପାଇବା ଫଳରେ ମୁଦ୍ରିତ ସମ୍ୱାଦପତ୍ର ଶିଳ୍ପରେ ସଂକଟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା । ଏକବିଂଶ ଶତାଦ୍ଦୀର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦଶକର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଦ୍ଧରେ ସମ୍ୱାଦପତ୍ର ପ୍ରକାଶନ ଗ୍ରାହକ ଚାନ୍ଦା ଓ ବଦାନ୍ୟତା ‘ଫିଲୋନଥ୍ରଂପି’ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ହୋଇଛି । ଭାରତରେ ୨୦୧୯ ମଧ୍ୟଭାଗ ସୁଦ୍ଧା ଅଧିକାଂଶ ବହୁଳ ପ୍ରକାଶିତ ମୁଦ୍ରିତ ସମ୍ୱାଦପତ୍ରରେ ବିଜ୍ଞାପନ ଆୟ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ବଳବତ୍ତର ରହିଥିବା ତଥା ସ୍ଥିତାବସ୍ଥା ବଜାୟ ରଖିବା ଆକଳନ କରାଯାଉଥିଲେ ହେଁ ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକସ୍ତରରେ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଆର୍ଥିକ ମାନ୍ଦାବସ୍ଥାର ପ୍ରଭାବ ଚିନ୍ତାର କାରଣ ପାଲଟିଛି । ଗଣମାଧ୍ୟମ ମଞ୍ଚରେ ସାମଗ୍ରୀକ ବିଜ୍ଞାପନ ଆୟ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ୨୦୧୮ରେ ୧୩ ପ୍ରତିଶତ ରହିଥିବା ସ୍ଥଳେ ୨୦୧୯ରେ ଚାରିରୁ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରତିଶତ କମି ୮ ରୁ ୯ରେ ପହଞ୍ଚିବା ଆଶଙ୍କା କରାଯାଉଛି ।
ମୁଦ୍ରିତ ସମ୍ୱାଦପତ୍ର ବିଜ୍ଞାପନ ଆୟ ହ୍ରାସର ଅନ୍ୟତମ କାରଣ ରୂପେ ଟେଲିଭିଜନ ଓ ଡ଼ିଜିଟାଲ ମିଡ଼ିଆର ପ୍ରସାର ଚ଼ିହ୍ନଟ କରାଯାଇପାରେ । ଦେଶର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରାୟ ଶତ ପ୍ରତିଶତ ବିଦ୍ୟୁତ ଯୋଗାଣ ପରେ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ପରିବାର ଟେଲିଭିଜନ ସେଟ କିଣି ଦର୍ଶକ ମହଲରେ ସାମିଲ ହେଉଛନ୍ତି । ସାଧାରଣ ଦର୍ଶକ ଦୈନିକ ହାରାହାରି ଚାରିଘଣ୍ଟାରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ସମୟ ଟେଲିଭିଜନ ଦେଖାରେ ବିତାଉଥିବା ହେତୁ ବିଜ୍ଞାପନଦାତାଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମଞ୍ଚ ପାଲଟୁଛି । ସେହିପରି ଇଣ୍ଟରନେଟର ବ୍ୟାପ୍ତି ୬୫ କୋଟି ଓ ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ୫୨ କୋଟି ଛୁଉଁଥିବା ହେତୁ ଯୁବବର୍ଗ ତଥା ସହରୀ ଦର୍ଶକଙ୍କ ନିକଟରେ ବିଜ୍ଞାପନଦାତା ପହଞ୍ଚିବା ନିମନ୍ତେ ଡିଜିଟାଲ ମିଡିଆ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପ୍ରମାଣିତ ହେଉଛି । ଏତଦ୍ବ୍ୟତୀତ ଡିଜିଟାଲ ମଞ୍ଚରେ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ରୁଚିପରଖି ବ୍ୟକ୍ତିକେନ୍ଦ୍ରୀକ ବିଜ୍ଞାପନ ପ୍ରକାଶନର ସୁବିଧାସୁଯୋଗ ସହ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ‘ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ ଇଣ୍ଟଲିଜେନ୍ସ’ ଓ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଜ୍ଞାନ ‘ମେସିନ ଲେରନିଂ’ ଭଳି ଉନ୍ନତ ବୈଷୟିକ କୌଶଳ ଉପଯୋଗ ଡିଜିଟାଲ ମଞ୍ଚରେ ବିଜ୍ଞାପନ ପ୍ରକାଶନ ଗୁରୁତ୍ୱଲାଭ କରିବାରେ ଲାଗିଛି । ୨୦୧୮ ସୁଦ୍ଧା ଡିଜିଟାଲ ମଞ୍ଚରେ ବିଜ୍ଞାପନ ବ୍ୟୟ ୧୫ ପ୍ରତିଶତ ରହିଥିଲେ ହେଁ ବିକଶିତ ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଉଦାହରଣ ଅନୁଶୀଳନ କଲେ ତିନିରୁ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ମୁଦ୍ରଣ ମଞ୍ଚର ସୀମା ଅତି ସହଜରେ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ସଂଭବପର ମନେ ହେଉଛି ।
ମୁଦ୍ରଣ ସମ୍ୱାଦ ଶିଳ୍ପର ଗୁଣାତ୍ମକ ବିକାଶ ସୁସ୍ଥ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପରମ୍ପରା ପ୍ରଚଳନରେ ସହାୟକ ହେଉଥିବା ହେତୁ ଏଦିଗରେ ଉଭୟ ସାମାଜିକ ଓ ସରକାରୀସ୍ତରରେ ଉଦ୍ୟମର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ବିକଶିତ ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଏଦିଗରେ ଉଦାହରଣର ଅଭାବ ନାହିଁ । ବହୁବ୍ୟାବସାୟିକ ସଂସ୍ଥା ମୁଦ୍ରିତ ସମ୍ୱାଦପତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକର ପରିଚାଳନାରେ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରୁଛନ୍ତି । ଅନୁଗାମୀ ପାଠକମାନେ ସମ୍ୱାଦପତ୍ର ମଞ୍ଚ ଗୁଡିକର ସଦସ୍ୟତା ଗ୍ରହଣ କରି ଯଥାଶକ୍ତି ଆର୍ଥିକ ସହଯୋଗ ଜାରି ରଖିଛନ୍ତି । ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ସମ୍ୱାଦପତ୍ର ବ୍ୟବସାୟରେ ଟିକସ ରିହାତି ଓ ସାମ୍ୱାଦିକମାନଙ୍କ ତାଲିମ ନିମନ୍ତେ ଅନୁଦାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆରମ୍ଭ କରିବା ନିମନ୍ତେ ନୀତିଗତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଉଛନ୍ତି । ଏଦିଗରେ ଭାରତରେ ତଥା ଆମ ରାଜ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାରେ ତତ୍ପରତା ପ୍ରକାଶ ଆବଶ୍ୟକ ।