ଗାର୍ସିଆ ମାର୍କୁଜଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସାମ୍ୱାଦିକତା

ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକାର ନୋବଲ ପୁରସ୍କାର ବିଜେତା ଔପନ୍ୟାସିକ ଗାବ୍ରିଲ ଗାର୍ସିଆ ମାର୍କୁଜ ନିଜ ସୃଜନ ଜୀବନ ସାମ୍ୱାଦିକତାରୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ସେ ୧୯ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଜନ୍ମଭୂମି କଲୋମ୍ୱିଆରେ ଏକ ସମ୍ୱାଦପତ୍ରରେ ସମ୍ପାଦକୀୟ ଲେଖକରୂପେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀସମୟରେ କଲୋମ୍ୱିଆ ସାଙ୍ଗକୁ ଭେନେଜୁଆଲାରେ ସମ୍ୱାଦଦାତା ବୃତ୍ତିରେ ନିୟୋଜିତ ହୋଇଥିଲେ । ମାର୍କୁଜଙ୍କ ‘ୱାନ ହଣ୍ଡ୍ରେଡ଼ ଇଅରର୍ସ ଅଫ ସଲିଟ୍ୟୁଡ଼’ ଓ ‘ଲଭ ଇନ ଦି ଟାଇମ ଅଫ କଲେରା’ ଭଳି ଉପନ୍ୟାସ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲା ।

ସାମ୍ୱାଦିକତା ସହ ମାର୍କୁଜ ଦୀର୍ଘ ଅର୍ଦ୍ଧଶତାଦ୍ଦୀ ଧରି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କିମ୍ୱା ପରୋକ୍ଷଭାବେ ସଂଶ୍ଳିଷ୍ଟ ରହିଥିଲେ । ଏହି ସମୟସୀମାରେ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟାପକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସୂତ୍ରପାତ ହୋଇଥିଲା । ମାର୍କୁଜଙ୍କ ମତରେ ଗଣମାଧ୍ୟମର ବ୍ୟାପ୍ତି ସହ ସାମ୍ୱାଦିକତାର ଗୁଣବତ୍ତା ବିକାଶ ସମତାଳ ରଖିପାରି ନାହିଁ । ସମ୍ୱାଦ ସଂଗ୍ରହ ଓ ପ୍ରସାରଣ ନିମନ୍ତେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଗତ ଉଦ୍ଭାବନ ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ପ୍ରତୀୟମାନ ହେଉଥିଲେ ହେଁ ସ୍ଥଳବିଶେଷରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ସାମ୍ୱାଦିକତାର ଅନ୍ତଃସତ୍ତା ପ୍ରଦୂଷଣର ସାଧନ ପାଲଟୁଥିବା ଅଭିଯୋଗ କରିଥିଲେ ।‘ଇଣ୍ଡେକ୍ସ ଅନ୍ ସେନସରସିପ’ ପତ୍ରିକାରେ ୧୯୯୭ରେ ସାମ୍ୱାଦିକତା ସଂପର୍କରେ ମାର୍କୁଜଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଅନୁଶୀଳନରେ ଏକ ରଚ଼ନା ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା ।

ନିଜ ଅଭିଜ୍ଞତା ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ସାମ୍ୱାଦିକତା ତାଲିମ ସଂପର୍କରେ ସେ ଲେଖିଥିଲେ ଯେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବରୁ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ସାମ୍ୱାଦିକତା ଶିଖିବା ନିମନ୍ତେ ସମ୍ୱାଦପତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟାଳୟର ସମ୍ପାଦନା କକ୍ଷ, ମୁଦ୍ରଣାଳୟ ଓ ସାମ୍ୱାଦିକଙ୍କ ଆଡ୍ଡାରେ ଉପସ୍ଥିତି ହିଁ ତିନିଗୋଟି ସୂତ୍ରରୂପେ ବିବେଚ଼ିତ ହେଉଥିଲା । ପ୍ରବୀଣ ଓ ନବୀନ ସାମ୍ୱାଦିକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତୀର୍ଥ ମନୋଭାବ ସାମ୍ୱାଦିକତା ଶିକ୍ଷାର ମୂଳଦୁଆ ପାଲଟୁଥିଲା । ଯିଏ ସାମ୍ୱାଦିକ ହେବାକୁ ଚ଼ାହୁଁଥିଲା ସେ ସମ୍ୱାଦପତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ବା ମୁଦ୍ରଣାଳୟରେ ପହଞ୍ଚୁଥିଲା । କଫି ଆଡ୍ଡାରେ ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ଧରି ସମସାମୟିକ ଘଟଣାକ୍ରମ ସାଙ୍ଗକୁ ସାମ୍ୱାଦିକତା କଳାକୌଶଳ ସଂପର୍କରେ ଆଲୋଚ଼ନା ହୁଏ । ପ୍ରବୃତ୍ତିଗତ ପ୍ରଭାବରେ ସାମ୍ୱାଦିକତା ଶିକ୍ଷାନବୀଶ ଏଭଳି ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ଜୀବନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଅବସରରେ ଦିନରାତି ନିଜ ରଚ଼ନା ସନ୍ନିବେଶିତ ପରିବେଶରେ ହିଁ ନିମଜ୍ଜି ରହୁଥିଲା ।

ସମ୍ୱାଦପତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକରେ ସମ୍ୱାଦ, ଫିଚ଼ର ଓ ସମ୍ପାଦକୀୟ ତିନିଗୋଟି ଭିନ୍ନ ବିଭାଗ ନିଜର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା ଜାହିର କରୁଥିଲେ । ସମ୍ୱାଦ ସହ ଅଭିମତର ମିଶ୍ରଣ ଯେ କେବଳ ଦୋଷାବହଥିଲା ତାହା ନୁହ, ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନରେ ଫିଚ଼ର ଓ ସମ୍ପାଦକୀୟ ବିଭାଗରେ ଅନୁପ୍ରବେଶକୁ ବୁଝାଉଥିଲା । ସାମ୍ୱାଦିକତାରେ ଉତ୍କର୍ଷତା ସାମ୍ୱାଦିକର ବୃଦ୍ଧିମତ୍ତାଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ରହୁଥିଲା । ସମ୍ୱାଦ ସଂଗ୍ରହ ନିମନ୍ତେ ସାମ୍ୱାଦିକ ନିଜର କାନ, ନୋଟ ବୁକ ଓ ନୈତିକତାକୁ ପାଥେୟ କରି କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହ କରୁଥିଲା । ତଥ୍ୟର ସମ୍ୱାଦ ରୂପାନ୍ତରିକରଣ ଏବଂ ନୈତିକତା ଆଧାରରେ ପ୍ରକାଶନ ଯୋଗ୍ୟତା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ସଂପୃକ୍ତ ସାମ୍ୱାଦିକର ମୌଳିକ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତାଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ରହୁଥିଲା ।

ମାର୍କୁଜ ସାମାନ୍ୟ ଟେପରେର୍କଡ଼ର ଭଳି ଯନ୍ତ୍ରପାତି ସାମ୍ୱାଦିକତାର ମୌଳିକତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା ଅଭିଯୋଗ କରିଥିଲେ । ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଲିପି ଆବଦ୍ଧ କଥୋପକଥନକୁ ବାରମ୍ୱାର ଦୋହରାଇପାରେ କିନ୍ତୁ ହୃଦୟହୀନ ବୋଲି ଲେଖିଥିଲେ । କାରଣ ସତ୍ୟ ଉଦ୍ଘାଟନ ଅନ୍ତଃଦୃଷ୍ଟି ଆବଶ୍ୟକ କରିଥାଏ, ଏଥି ନିମନ୍ତେ ସ୍ୱରଗତ ପ୍ରମାଣ ଅର୍ଥହୀନ । ପାରମ୍ପରିକଭାବେ ସମ୍ୱାଦର ସତ୍ୟତା ନିମନ୍ତେ ସାମ୍ୱାଦିକ ନିଜେ ଦାୟୀ ରହିବା ଉଚ଼ିତ, ସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦାୟୀ କରାଯାଇ ନପାରେ । ସ୍ୱଭାବତଃ ସାମ୍ୱାଦିକମାନେ ସୂତ୍ରର ପରିଚ଼ୟ ପ୍ରକାଶ କରିବାରେ କୁଣ୍ଠା ପ୍ରକାଶ କରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ବିଶ୍ୱାସନୀୟତା ସାମ୍ୱାଦିକଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ।

ମାର୍କୁଜଙ୍କ ମତରେ ସାମ୍ୱାଦିକତାର ବିସ୍ତୃତି ଅବସରରେ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଗତ ଉଦ୍ଭାବନଗୁଡ଼ିକୁ ଯେଉଁ ବେଗରେ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ଉପଯୋଗ କରିବା ନିମନ୍ତେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଚ଼ାଲିଲା ତାହାସହ ତାଳ ଦେଇ ସାମ୍ୱାଦିକତାର ମୂଳ ଆଧାର ତୃଣମୂଳସ୍ତରର ସାମ୍ୱାଦିକଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ ପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି ଦିଆଯାଇ ପାରିଲା ନାହିଁ । ଫଳରେ ସାମ୍ୱାଦିକତାର ଗୁଣବତ୍ତା ବିକାଶରେ ନୂତନ ଉଦ୍ଭାବନଗୁଡ଼ିକ ଯେତିକି ପରିମାଣରେ ପ୍ରଭାବିତ କରିବା ଉଚ଼ିତ ତାହା ସଂଭବପର ହୋଇପାରିଲା ନାହିଁ । ଏହା ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଯେ କେବଳ ଏକ ଅଧାପନ୍ତରିଆ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି ତାହା ନୁହ, ସ୍ଥଳବିଶେଷରେ ସାମ୍ୱାଦିକତା ସାମାଜିକ ଅସ୍ଥିରତାର କାରଣ ପାଲଟୁଛି ।

ମାର୍କୁଜ ସାମ୍ୱାଦିକତା ବିକାଶରେ ସାମ୍ୱାଦିକତା ବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକର ଭୂମିକାର ସମାଲୋଚ଼ନା କରିଥିଲେ । ଆନୁଷ୍ଠାନିକସ୍ତରରେ ସାମ୍ୱାଦିକତା ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଚ଼ୟନ ଅବସରରେ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ରୁଚ଼ି, ସର୍ଜନଶୀଳତା ଓ ଦକ୍ଷତା ପ୍ରତି ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯିବା ବିଧେୟ । ତେବେ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ତାହା ସମ୍ଭବପର ହୋଇପାରି ନଥାଏ । ଫଳରେ ଅନେକ ସାମ୍ୱାଦିକତା ଉପାଧିଧାରୀ ସାମ୍ୱାଦିକତା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ସୁଚ଼ାରୁରୂପେ ଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ବାହ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ।ବୃତ୍ତିଗତ ସାମ୍ୱାଦିକତାରେ ପ୍ରତିଭାଧରଙ୍କ ଅଭାବ ପରିବେଶକୁ ଋଗ୍ଣ କରିପକାଏ ।

ଯେକୌଣସି ପ୍ରଣାଳୀରେ ସାମ୍ୱାଦିକତା ତାଲିମ ନିମନ୍ତେ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ଦକ୍ଷତାକୁ ଅଗ୍ରାଧିକାର ଦେବା ନିମନ୍ତେ ମାର୍କୁଜ ମତବ୍ୟକ୍ତ କରିଥିଲେ । ସମ୍ୱାଦ ସଂଗ୍ରହ ଓ ରଚ଼ନାଲାଗି ଅନୁସନ୍ଧାନମୂଳକ ମନୋବୃତ୍ତି ତଥା ସାମାଜିକ ବିକାଶକଳ୍ପେ ସମ୍ୱାଦିକତା ନିୟୋଜନ ନିମନ୍ତେ ନୈତିକତା ପ୍ରତି ଗୁରୁତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ସାମ୍ୱାଦିକ ଗଢ଼ି ତୋଳିଥାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକର ଅଭାବରେ ପୁସ୍ତକଗତ ଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ କଳାକୌଶଳ କଣ୍ଠସ୍ଥ କରିବାରେ ସାମ୍ୱାଦିକତା ତାଲିମ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ ।

ବୃତ୍ତିଉପଯୋଗୀ ସାମ୍ୱାଦିକତା ତାଲିମ ବୃତ୍ତିଧାରୀଙ୍କ ଗହଣରେ ପ୍ରକୃତ ଗଣମାଧ୍ୟମ ପରିବେଶରେ ହିଁ ସମ୍ଭବପର ବୋଲି ମାର୍କୁଜ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ିଥିଲେ । ସାମ୍ୱାଦିକତା ବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକ ଏଭଳି ସୁବିଧାସୁଯୋଗକୁ ପାଠ୍ୟକ୍ରମରେ ଅଗ୍ରାଧିକାର ଦେବା ଉଚ଼ିତ ବୋଲି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲେ । ଉତ୍ତର ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ସାମ୍ୱାଦିକତାରେ ଅନୈତିକତାକୁ ନେଇ ଉଦବେଗ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଉଥିବା ସ୍ଥଳେ ସାମ୍ୱାଦିକଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ହ୍ରାସ ସାମ୍ୱାଦିକତାର ମାନହାନୀର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ବୋଲି ଟୀପ୍ପଣି ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଥିଲେ ।

ସମ୍ୱାଦ ଆଙ୍ଗୀକରେ ଅଭିମତ ସଂଯୋଗର ମାର୍କୁଜ ଘୋର ବିରୋଧୀ । ସେ ଲେଖିଥିଲେ ସମ୍ୱାଦରେ ସାମ୍ୱାଦିକମାନେ ମତାମତ ରଖୁଥିବାବେଳେ ସମ୍ପାଦକୀୟଗୁଡ଼ିକ ଅଭିମତ ବଦଳରେ ତଥ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନରେ ଭରାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇପଡୁଥିବା ଧାରା ସାମ୍ୱାଦିକତାକୁ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ କରିପକାଉଛି । ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭାବିତ ନୂତନ ଗଣମାଧ୍ୟମ ପରିବେଶରେ ସାମ୍ୱାଦିକତା କ୍ରମଶଃ ନିୟନ୍ତ୍ରଣବିହୀନ ହୋଇପଡୁଥିବା ପୂର୍ବାନୁମାନକରି ସେ ନିଜ ରଚ଼ନାରେ ଉଦବେଗ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ।