ଭାରତରେ ୨୦୧୯ ମାର୍ଚ୍ଚ ସୁଦ୍ଧା ୧୧୬ କୋଟି ମୋବାଇଲ ଫୋନ ସିମ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ‘ଟେଲକମ ରେଗୁଲେଟରି ଅଫ ଇଣ୍ଡିଆ’ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ପରିସଂଖ୍ୟାନରୁ ଜଣାଯାଏ । ଏଥି ମଧ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ମୋବାଇଲ ଫୋନ ସିମ ସଂଯୋଗ ୩ କୋଟି ୨୬ ଲକ୍ଷ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
ଆମ ଦେଶରେ ରିଲାଏନ୍ସ ଜିଓ, ଭାରତୀ-ଏୟାରଟେଲ, ଭୋଡ଼ାଫୋନ-ଆଇଡ଼ିଆ, ଭାରତ ସଞ୍ଚାର ନିଗମ ତଥା ମହାନଗର ସଞ୍ଚାର ନିଗମ ଏବଂ ଟାଟା ଟେଲିସର୍ଭିସେସ ପାଞ୍ଚଗୋଟି ୱାଇରଲେସ ବ୍ରଡ଼ବ୍ୟାଣ୍ଡ ସର୍ଭିସ ପ୍ରୋଭାଇଡ଼ର କାର୍ଯ୍ୟରତ । ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଭାରତୀ-ଏୟାରଟେଲ ଓ ଭୋଡ଼ାଫୋନ-ଆଇଡ଼ିଆ ପକ୍ଷରୁ ୨୦୧୮ ଅକ୍ଟୋବର ମାସରୁ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଉପଭୋକ୍ତାମାନଙ୍କୁ ନିରୁତ୍ସାହିତ କରିବାଲାଗି ଉଦ୍ୟମ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
ମୋବାଇଲ ଫୋନଗୁଡ଼ିକରେ ଦୁଇଗୋଟି ସିମ କାର୍ଡ ବ୍ୟବହାରରେ ଦୁଇଗୋଟି ଭିନ୍ନ ସର୍ଭିସ ପ୍ରୋଭାଇଡ଼ରଙ୍କ ସେବା ଗ୍ରହଣ କରିବା ସୁବିଧା ହେତୁ ଅନେକ ଉପଭୋକ୍ତା ଗୋଟିଏ ସିମ କେବଳ ଇନ-କମିଙ୍ଗ କଲ ନିମନ୍ତେ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରଖୁଥିବା ଦେଖାଯାଏ । ଗ୍ରାହକମାନେ ସାଧାରଣତଃ ମାଗଣା କଲ ଯୋଗାଉଥିବା ନେଟୱାର୍କ ତଥା ଆପ ବ୍ୟବହାରରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ହୋଇପଡୁଛନ୍ତି । ଫଳରେ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ରହୁଥିବା ସିମର ସର୍ଭିସ ପ୍ରୋଭାଇଡ଼ର ବ୍ୟାବସାୟିକସ୍ତରରେ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଆୟ ସଂଗ୍ରହ କରିପାରୁ ନଥିବା ସ୍ଥଳେ ସଂଖ୍ୟାଧିକ ସିମ ବ୍ୟବହାର ହେତୁ ନେଟୱାର୍କ ଜାମର ଶୀକାର ହୋଇଥାଏ ।
ଏଭଳି ଅସୁବିଧାକୁ ଏଡ଼ାଇବା ନିମନ୍ତେ ଭାରତୀ-ଏୟାରଟେଲ ଓ ଭୋଡ଼ାଫୋନ-ଆଇଡ଼ିଆ ପକ୍ଷରୁ ସିମ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ସର୍ବନିମ୍ନ ଦେୟ ବଢ଼ାଇବା ଫଳରେ ଦୁଇଗୋଟି ସିମ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଉପଭୋକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକାଂଶ ନେଟୱାର୍କ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଫଳରେ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କମି ଆସିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା ।
ହିସାବ ଅନୁଯାୟୀ ମୋଟ ମୋବାଇଲ ଫୋନ ଉପଭୋକ୍ତା ସଂଖ୍ୟା ୨୦୧୯ ଫେବୃୟାରୀ ମାସରେ ୧୧୮ କୋଟି ଥିବା ସ୍ଥଳେ ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସରେ ୧୧୬ କୋଟିକୁ ଖସି ଆସିଛି । ପ୍ରାୟ ଦୁଇ କୋଟି କୋଡ଼ିଏ ଲକ୍ଷ ଉପଭୋକ୍ତା ସିମ କାର୍ଡକୁ ଦେୟ ଦାଖଲ କରି ଏକ୍ଟିଭ କରିନଥିଲେ । ଏଥି ମଧ୍ୟରେ ଭାରତୀ-ଏୟାରଟେଲର ଏକ କୋଟି ୫୧ ଲକ୍ଷ ଓ ଭୋଡ଼ାଫୋନ-ଆଇଡ଼ିଆର ଏକ କୋଟି ୪୫ ଲକ୍ଷ ଉପଭୋକ୍ତା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
ଏଥିପୂର୍ବରୁ ୨୦୧୭ ଡ଼ିସେମ୍ୱରରେ ଅନୀଲ ଆମ୍ୱାନୀ ପରିଚ଼ାଳିତ ରିଲାଏନ୍ସ କମ୍ୟୁନିକେସନ୍ସ ପକ୍ଷରୁ ବ୍ୟବସାୟ ବନ୍ଦ ଫଳରେ ଏକ କୋଟି ୫୫ ଲକ୍ଷ ଉପଭୋକ୍ତା ବାଧ୍ୟବାଧକତାରେ ସିମ ବନ୍ଦ କିମ୍ୱା ଅନ୍ୟ ନେଟୱାର୍କକୁ ସିମ ବଦଳ କରିଥିଲେ । ସେହିପରି ଏୟାରସେଲ ସଂସ୍ଥା ଦେବାଳିଆ ଘୋଷଣା ପରେ ସାତକୋଟି ୪୦ ଲକ୍ଷ ଉପଭୋକ୍ତା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ ।
ଓଡ଼ିଶା ୨୦୧୯ ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସର ସର୍ବଭାରତୀୟ ମୋବାଇଲ ଗ୍ରାହକ ଅପସାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ୮ ଲକ୍ଷ ୨୮ ହଜାର ଉପଭୋକ୍ତା ହରାଇଥିବା ହିସାବରୁ ଜଣାଯାଏ । ଏଥି ମଧ୍ୟରେ ଭାରତୀ ଏୟାରଟେଲର ୫ ଲକ୍ଷ ୩୫ ହଜାର ୮୧୮ ଜଣ ଓ ଭୋଡ଼ାଫୋନ-ଆଇଡ଼ିଆର ୨ ଲକ୍ଷ ୯୬ ହଜାର ୬୬୧ ଜଣ ଗ୍ରାହକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
ଟେଲିଯୋଗାଯୋଗ ବିଶାରଦମାନେ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ସିମଗୁଡ଼ିକୁ ସେବାମୁକ୍ତ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାବସାୟିକଭାବେ ସଂପୃକ୍ତ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ଲାଭବାନ ହେବେ ବୋଲି ବିଚ଼ାର କରିଥାନ୍ତି । ଗ୍ରାହକ ପିଚ୍ଛା ରିଚ଼ାର୍ଜ ଦେୟ କିପରି ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ ଟେଲିଯୋଗାଯୋଗ କମ୍ପାନୀମାନେ ସେହି ଦିଗରେ ତତ୍ପରତା ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ରିଲାଏନ୍ସ ଜିଓ ପକ୍ଷରୁ ସୀମିତ ଖର୍ଚ୍ଚରେ ଅସୀମିତ ଭଏସ କଲ ଓ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଏସଏମଏସ ସାଙ୍ଗକୁ ଟେଲିଭିଜନ, ସିନେମା ପ୍ରଦର୍ଶନ ପତ୍ରପତ୍ରିକା ପାଠ ଭଳି ସୁବିଧା ସୁଯୋଗ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନେଟୱାର୍କ ତୁଳନାରେ ଆକର୍ଷଣର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ପାଲଟିଛି । ସର୍ବଭାରତୀୟସ୍ତରରେ ରିଲାଏନ୍ସ ଜିଓର ମୋଟ ଉପଭୋକ୍ତା ସଂଖ୍ୟା ୩୦ କୋଟି ୬୭ ଲକ୍ଷରେ ପହଞ୍ଚିଲାଣି । ୨୦୧୯ ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସରେ ଭାରତୀ-ଏୟାରଟେଲ ଓ ଭୋଡ଼ାଫୋନ-ଆଇଡ଼ିଆର ଉପଭୋକ୍ତା ସଂଖ୍ୟା କମିଥିବା ସ୍ଥଳେ ମୁକେଶ ଆମ୍ୱାନୀ ପରିଚ଼ାଳିତ ରିଲାଏନ୍ସ ଜିଓ ମଞ୍ଚରେ ୯୪ ଲକ୍ଷ ୯୦ ହଜାର ନୂତନ ଗ୍ରାହକ ଯୋଗ ଦେଇଛନ୍ତି ।
ଓଡ଼ିଶାରେ ମୋବାଇଲ ଫୋନ ସେବା କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଏସଏନଏଲର ଆଦର ମୂଳରୁ ରହି ଆସିଛି । ସର୍ବଭାରତୀୟସ୍ତରରେ ମୋଟ ମୋବାଇଲ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାତ୍ର ୧୦.୨୬ ପ୍ରତିଶତ ବିଏସଏନଏଲ ଓ ଓମଟିଏନଟିଏଲର ଗ୍ରାହକ । ଏହି ସଂଖ୍ୟା ୧୨ କୋଟି ୯ ଲକ୍ଷରେ ସୀମିତ । ବିଏସଏନଏଲର ଆସାମରେ ଗ୍ରାହକ ସଂଖ୍ୟାରେ ବୃଦ୍ଧି ସ୍ଥଳେ ବିହାରରେ ସର୍ବାଧିକ ଗ୍ରାହକ ହ୍ରାସ ୨୦୧୯ ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସରେ ହିସାବ କରାଯାଇଛି ।
ଭାରତରେ ମୋବାଇଲ ଫୋନ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ମାର୍ଟ ଫୋନ ବ୍ୟବହାର ଆନ୍ତର୍ଜାତିକସ୍ତରରେ କମ ରହିଛି । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ପିଉ ଗବେଷଣା ସଂସ୍ଥା ପକ୍ଷରୁ ୨୦୧୮ ମେ’ମାସରୁ ଅଗଷ୍ଟ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତ ସମେତ ୨୭ ଗୋଟି ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପ୍ରାୟ ୩୦ ହଜାର ନାଗରିକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା । ସେଥିରୁ ଜଣାଯାଇଥିଲା ଯେ ଦେଶର ୬୪ ପ୍ରତିଶତ ନାଗରିକ ମୋବାଇଲ ଫୋନ ଉପଭୋକ୍ତା ଥିବା ସ୍ଥଳେ ୨୪ ପ୍ରତିଶତ ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି । ବ୍ରାଜିଲ, ମେକ୍ସିକୋ, ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା, ଫିଲିପାଇନ୍ସ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ, କେନିଆ ଓ ନାଇଜେରିଆ ଭଳି ରାଷ୍ଟ୍ର ତୁଳନାରେ ଭାରତରେ ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କମ ।
ଆମ ଦେଶରେ ପ୍ରତି ଚ଼ାରିଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବାସ୍ଥଳେ ମହିଳା ଓ ଅଳ୍ପଶିକ୍ଷିତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ ବ୍ୟବହାର କମ । ଏଠାରେ ସୋସିଆଲ ମିଡ଼ିଆର ବ୍ୟବହାର କମ ଏବଂ ଫେସବୁକ, ଟୁଇଟର, ଇନଷ୍ଟ୍ରାଗ୍ରାମ ଓ ହ୍ୱାଟସଆପ ଭଳି ମଞ୍ଚ ଲୋକପ୍ରିୟ ।
ସେଲ୍ୟୁଲାର ଟେକନୋଲଜିର ପଞ୍ଚମ ପୀଢ଼ି ୫ଜି ୨୦୧୯ ସେପ୍ଟେମ୍ୱର ମଧ୍ୟଭାଗ ସୁଦ୍ଧା ପରୀକ୍ଷାମୂଳକଭାବେ ଭାରତରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯିବା ସ୍ଥିରୀକୃତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି କାରିଗରୀକୌଶଳ ମୁଖ୍ୟତଃ ଚ଼ାରିଗୋଟି ଦିଗରୁ ୩ଜି ଓ ୪ଜି ତୁଳନାରେ ଉନ୍ନତ । ପ୍ରଥମତଃ ଏଥିରେ ଇଣ୍ଟରନେଟ ବେଗ ଉଭୟ ଅପଲୋଡ଼ ଓ ଡ଼ାଉନଲୋଡ଼ସ୍ତରରେବୃଦ୍ଧିପ୍ରାପ୍ତ ହେବ । ପ୍ରଚଳିତ ୪୫ ଏମବିପିଏସରୁ ଏକ ଜିବିପିଏସ ଅର୍ଥାତ ଶହେଗୁଣ ବେଗ ବଢ଼ିବ । ଦ୍ୱିତୀୟତଃ ଇଣ୍ଟରନେଟ ନେଟୱାର୍କ ବ୍ୟବହାର ବେଳେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସମୟର ତାରତମ୍ୟ ‘ଲେଟେନ୍ସି’ କମିଯିବ । ପ୍ରାୟତଃ ବଫରିଙ୍ଗ ଉଭେଇଯିବ । ଆଦେଶ ଦେବା ମାତ୍ରେ କାର୍ଯ୍ୟ ସଂଭବପର ହୋଇପାରିବ । ତୃତୀୟତଃ ୫ଜିରେ କମ ଶକ୍ତି ଖର୍ଚ୍ଚ ହେବ । ତେଣୁ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ ଦୀର୍ଘ ସମୟଧରି ବ୍ୟବହାରର କ୍ଷମତା ହାସଲ କରିବ । ଚ଼ତୁର୍ଥତଃ ନେଟୱାର୍କରେ ଦେଖାଦେଉଥିବା ଅସ୍ଥିରତା ଯଥା:ଭିଡ଼, ଦୁର୍ବଳ ସଂଯୋଗ ଇତ୍ୟାଦି ଲୋପ ପାଇବ ।
ଏହି ନୂତନ କାରିଗରୀ କୌଶଳ ବ୍ୟବହାର କରିବା ନିମନ୍ତେ ମୋବାଇଲ ଫୋନ ସେବା ପ୍ରଦାନକାରୀ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଦେଶବ୍ୟାପୀ ନିଜର ଭିତ୍ତିଭୂମି ୫ଜି ଉପଯୋଗୀ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ସ୍ଥାପନ କରିବା ସଙ୍ଗେ ଉପଭୋକ୍ତାମାନେ ନିଜର ମୋବାଇଲ ସିମ ଓ ଫୋନ ମଧ୍ୟ ବଦଳାଇବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହି କାରଣରୁ ଭାରତରେ ୫ଜି ଟେଲିଯୋଗାଯୋଗ ସେବା ଆରମ୍ଭ ହେବା ଦୁଇତିନି ବର୍ଷ ପରେ ହିଁ କ୍ରମଶଃ ଦେଶବ୍ୟାପୀ ଉପଲବ୍ଧ ହେବ ଏବଂ ଜନସାଧାରଣରେ ବ୍ୟବହାରଯୋଗ୍ୟ ହେବା ନିଶ୍ଚିତ । ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ସମସ୍ତ ମୋବାଇଲ ଫୋନ ଉପଭୋକ୍ତା ପ୍ରଥମେ ୪ଜି ଏଲଟିଇ ସେବା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହେବା ପରେ ୫ଜି ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବେ ବୋଲି ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଆଶା କରିଥାନ୍ତି । ଆମ ଦେଶରେ ସମସୁଙ୍ଗ, ୱାନ-ପ୍ଳସ, ଜିଓମି ଓ ମୋଟରଲା ଭଳି ଫୋନସେଟ ନିର୍ମାତାମାନେ ୫ଜି ବ୍ୟବହାରଯୋଗ୍ୟ ହେଣ୍ଡସେଟ ୨୦୨୦ ସୁଦ୍ଧା ବଜାରକୁ ଛାଡ଼ିବେ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିସାରିଲେଣି ।
ଭାରତରେ ମୋବାଇଲ ଫୋନ ବ୍ୟବହାର ସାମାଜିକସ୍ତରରେ ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରିସାରିଥିବା ସ୍ଥଳେ ଏହାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ନୂତନ କାରିଗରୀକୌଶଳ ଉପଯୋଗ ପୁଣି ଏକ ନୂତନ ସମୀକରଣ କରିବା ସୁନିଶ୍ଚିତ ।