ନୋବଲ ବିଜୟୀ ସାମ୍ୱାଦିକତା

ନୋବଲ ଶାନ୍ତି ପୁରସ୍କାର ୨୦୨୧ ବର୍ଷ ନିମନ୍ତେ ଜଣେ ଋଷ ପୁରୁଷ ଓ ଜଣେ ଫିଲିପାଇନ୍ସ ମହିଳା ସାମ୍ୱାଦିକଙ୍କୁ ଯୁଗ୍ମବିଜେତା ମନୋନୟନ କରାଯାଇଥିଲା । ସାଧାରଣ ବିଚାରରେ ପୂର୍ବବର୍ଷ ୨୦୨୦ରେ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ମହାମାରୀ ପ୍ରତିରୋଧ, ଦୁଇ କ୍ଷମତାଶାଳୀ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ନିର୍ବାଚନରେ ରାଜନୀତିକ ପଟ୍ଟପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନଜନିତ ପ୍ରାକୃତିକ ଦୁର୍ବିପାକ ସର୍ବାପେକ୍ଷା ଗୁରୁତ୍ୱବହନ କରୁଥିବାସ୍ଥଳେ ସାମ୍ୱାଦିକତାର ଭୂମିକାକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ପ୍ରେକ୍ଷାପଟ୍ଟରେ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ ପ୍ରତିପାଦିତ କରିଥାଏ ।

ନୋବଲ ପୁରସ୍କାର ଉଦ୍ୟୋକ୍ତା ବିଜେତା ଘୋଷଣା ଅବସରରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ ଯେ ମୁକ୍ତ, ସ୍ୱାଧୀନ ଓ ତଥ୍ୟଭିତ୍ତିକ ସାମ୍ୱାଦିକତା କ୍ଷମତାର ଦୁରୋପଯୋଗ, ଅସତ୍ୟ ଓ ଯୁଦ୍ଧଭିତ୍ତିକ ଗୁଜବ ପ୍ରସାରରୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ । ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ମୁକ୍ତ ଗଣମାଧ୍ୟମ ପରିବେଶ ବ୍ୟତିରେକେ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସହବସ୍ଥାନ, ନିରସ୍ତ୍ରୀକରଣ ଓ ବିକାଶଜନିତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ ସମସ୍ୟାବହୁଳ ହୋଇପଡ଼େ ।

ନରୱେର ‘ନରୱିଜିଆନ ନୋବଲ କମିଟି’ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିବର୍ଷ ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନ, ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନ, ମନୋବିଜ୍ଞାନ କିମ୍ୱା ଭେଷଜ ବିଜ୍ଞାନ, ସାହିତ୍ୟ ଓ ଶାନ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକସ୍ତରରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଅବଦାନ ନିମନ୍ତେ ପାଞ୍ଚଗୋଟି ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥାଏ । ନୋବଲ ଶାନ୍ତି ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଥମଥର ୧୯୦୧ରେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା ସ୍ଥଳେ ୨୦୨୦ ସୁଦ୍ଧା ୧୦୮ ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ୨୪ ଗୋଟି ସଂଗଠନ ପୁରସ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ । ଏଥିସହ ‘ରୟଲ ସୁଇଡ଼ିସ ଏକାଡ଼େମୀ ଅଫ ସାଇନ୍ସେସ’ ପକ୍ଷରୁ ୧୯୬୯ରୁ ଅର୍ଥନୀତିରେ ମଧ୍ୟ ନୋବଲ ସ୍ମାରକୀ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଛି ।

ନୋବଲ ଶାନ୍ତି ପୁରସ୍କାର ଜଣେ ସାମ୍ୱାଦିକଙ୍କୁ ପ୍ରଥମଥର ୧୯୩୫ରେ ଜର୍ମାନର କାର୍ଲ ଭନ ଓସିଇଟିସ୍କିଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା । ଜର୍ମାନର ତତ୍ କାଳୀନ ଶାସକଙ୍କ ସାମରିକ ତଥ୍ୟ ପ୍ରଘଟ କରି କାରାବାସରେ ଜୀବନ ବିତାଉଥିବା ଅବସରରେ ତାଙ୍କୁ ନୋବଲ ପୁରସ୍କାର ମିଳିଥିଲା । ପୁରସ୍କାର ଗ୍ରହଣ କରିବା ନିମନ୍ତେ କାର୍ଲଙ୍କୁ ନରୱେ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ସେଠାକାର ଶାସକମାନେ ବାରଣ କରିଥିଲେ । ପ୍ରତିକୂଳ ପରିବେଶରେ ସେ ଯକ୍ଷ୍ମାରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତିର ତିନିବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ ।

ନୋବଲ ଶାନ୍ତି ପୁରସ୍କାର ୨୦୨୧ରେ ଯୁଗ୍ମବିଜେତା ଋଷ ସାମ୍ୱାଦିକ ଦିମିତ୍ରୀ ମୁରାଟୋଭ ଓ ଫିଲିପାଇନ୍ସ ମହିଳା ସାମ୍ୱାଦିକ ମାରିଆ ରେସା ପ୍ରଥମ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନର ୭୫ ବର୍ଷପରେ ମଧ୍ୟ ଅନୁରୂପ ପ୍ରତିକୂଳ ପରିବେଶରେ ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନଯାପନ କରିଥାନ୍ତି । ଫରାସୀ ଗଣମାଧ୍ୟମ ସମୀକ୍ଷା ସଂସ୍ଥା ‘ରିପୋର୍ଟରର୍ସ ଉଇଥଆଉଟ ବୋଡ଼ର୍ସ’ର ବିଶ୍ୱ ଗଣମାଧ୍ୟମ ସ୍ୱାଧୀନତା ସୁଚକାଙ୍କରେ ୨୦୨୧ ସୁଦ୍ଧା ୧୮୦ ରାଷ୍ଟ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଋଷର ସ୍ଥାନ ୧୫୦ ଏବଂ ଫିଲିପାଇନସର ସ୍ଥାନ ୧୩୮ ନିର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଥାଏ । ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ଏହି ମାନାଙ୍କରେ ଭାରତର ସ୍ଥାନ ୧୪୨ ।

ମୁରାଟୋଭ ‘ନୋଭେଜା ଗେଜେଟା’ ନାମକ ଏକ ସମ୍ୱାଦ ସଂସ୍ଥାର ସମ୍ପାଦକ । ଏହାର ମୁଦ୍ରିତ ଓ ଡିଜିଟାଲ ଉଭୟ ସଂସ୍କରଣ ପ୍ରକାଶ ପାଏ । ୧୯୯୩ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏହି ସଂବାଦ ସଂସ୍ଥାର ୨୮ ବର୍ଷର ଇତିହାସରେ ଛଅଜଣ ସାମ୍ୱାଦିକ ଗୁଳିମାଡ଼ ଓ ବିଷ ପ୍ରୟୋଗରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଛନ୍ତି । ଋଷର ସମସ୍ତ ଗଣମାଧ୍ୟମ ସଂସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ‘ନୋଭେଜା ଗେଜେଟା’ ସର୍ବାଧିକ ବୃତ୍ତିଧାରୀ ସାମ୍ୱାଦିକଙ୍କୁ ହରାଇଥିବା ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର ଶୀକାର । ସମ୍ୱାଦପତ୍ର ପ୍ରକାଶନକାଳରୁ ଅଳ୍ପ ସମୟ ବାଦ ଦେଇ ପ୍ରାୟତଃ ମୁଖ୍ୟ ସମ୍ପାଦକ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇ ଆସିଥିବା ମୁରାଟୋଭ ସାମ୍ୱାଦିକଙ୍କ କ୍ରମାଗତ ହତ୍ୟାରେ ମିୟମ୍ରାଣ ହୋଇ ସଂବାଦ ସଂସ୍ଥାଟିକୁ ବନ୍ଦ କରିଦେବା ନିମନ୍ତେ ମନସ୍ଥ କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟରତ ସାମ୍ୱାଦିକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏଥିରୁ ନିବୃତ୍ତ କରାଇଥିଲେ ।

ସେହିପରି ମାରିଆ ରେସାଙ୍କ ସାମ୍ୱାଦିକତାରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ ସେଠାକାର ପ୍ରଶାସନ ତାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ମକଦ୍ଦମା ଦାୟର କରିଛନ୍ତି । ସେ ୨୦୧୨ରୁ ‘ରାପଲର’ ନାମକ ଏକ ଡିଜିଟାଲ ମିଡ଼ିଆ ସମ୍ୱାଦ ସଂସ୍ଥା ସମ୍ପାଦକ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଉଛନ୍ତି । ଫିଲିପାଇନ୍ସରେ ନିଶା ତସ୍କର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଆଳରେ ପୋଲିସ ଓ ପ୍ରଶାସନର କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ପର୍ଦ୍ଦାଫାଶ କରି ସେ ସରକାରଙ୍କ ରୋଷର ଶୀକାର ହୋଇଆସୁଛନ୍ତି ।

ମୁରାତୋଭଙ୍କ ବୟସ ୫୯ ଓ ରେସାଙ୍କ ବୟସ ୫୮ । ରେସା ଅବିବାହିତା । ମୁରାତୋଭ ‘କୋମସୋମେଲାସ୍କ ପ୍ରଭେଦା’ ନାମକ ସମ୍ୱାଦପତ୍ରରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ସାମ୍ୱାଦିକଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ଥିଲେ । ମସ୍କୋରୁ ପ୍ରକାଶିତ ଏହି ସମ୍ୱାଦପତ୍ରଟି ମୁଖ୍ୟତଃ ଯୁବବର୍ଗର ପାଠକମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ପ୍ରଯୋଜିତ ଏବଂ ଅନ୍ୟତମ ବହୁଳ ପ୍ରସାରିତ ସମ୍ୱାଦପତ୍ରର ମାନ୍ୟତା ଲାଭ କରିଥାଏ । ମୁରାତୋଭ କାର୍ଯ୍ୟରତ ୪୫ ଜଣ ସହକର୍ମ୍ମୀଙ୍କ ଗହଣରେ ‘ପ୍ରଭେଦା’ରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେଇ ‘ନୋଭୋଜା ଗେଜେଟ’ ସମ୍ୱାଦ ସଂସ୍ଥା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ରେସା ମାର୍କିନ ସମ୍ୱାଦ ସଂସ୍ଥା ସିଏନଏନର ଦକ୍ଷିଣ-ଏସିଆର ସାମ୍ୱାଦିକ ଭାବେ ୧୭ ବର୍ଷ ଓ ଏବିଏସ-ସିବିଏନରେ ଛଅ ବର୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାପରେ ତିନିଜଣ ମହିଳା ସାମ୍ୱାଦିକଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ‘ରିପଲର’ ଡିଜିଟାଲ ସମ୍ୱାଦ ମଞ୍ଚ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।

ଉଭୟ ‘ନୋଭୋଜା ଗେଜେଟ’ ଓ ‘ରିପଲାର’ ସ୍ୱାଧୀନ ସମ୍ୱାଦ ସଂସ୍ଥା । ଅର୍ଥାତ, କୌଣସି ରାଜନୀତିକ କିମ୍ୱା ବ୍ୟାବସାୟିକ ଗୋଷ୍ଠୀ ସହ ସଂଶ୍ଳିଷ୍ଟ ନୁହଁ । ‘ନୋଭୋଜା ଗେଜେଟ’ ସରକାରୀ କିମ୍ୱା ବେସରକାରୀ ଅନୁଦାନ ଗ୍ରହଣ କରେ ନାହିଁ । ଜଣେ ପୂର୍ବତନ କେଜିବି କର୍ମଚାରୀ ଓ ଟେଲିକମ ଉଦ୍ୟୋଗୀ ‘ଗେଜେଟା’ରେ ଅର୍ଥ ନିବେଶ କରିଛନ୍ତି । ଏକ ଲକ୍ଷ ପାଠକଙ୍କ ଗ୍ରାହକ ଚାନ୍ଦା ଓ ଦାନରେ ହିଁ ଏହି ସମ୍ୱାଦ ସଂସ୍ଥା ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥାଏ ।

ଏହି ଦୁଇ ସମ୍ୱାଦ ସଂସ୍ଥା ଅନୁସନ୍ଧାନମୂଳକ ସାମ୍ୱାଦିକତା ନିମନ୍ତେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଋଷ ଓ ଫିଲିପାଇନ୍ସରେ ଅନୁସନ୍ଧାନଧର୍ମୀ ସାମ୍ୱାଦିକମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟାର ଧାରାବିବରଣୀ ଚର୍ଚ୍ଚିତ । ଏକବିଂଶ ଶତାଦ୍ଦୀର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦଶକରେ ଦଶବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଋଷରୁ ୨୩ ଜଣ ଓ ଫିଲିପାଇନ୍ସର ୧୭ ଜଣ ସମ୍ୱାଦ କର୍ମ୍ମୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା ହିସାବ କରାଯାଏ । ନୋବାଲ ଶାନ୍ତି ପୁରସ୍କାର ବିଜୟୀ ଦୁଇ ସାମ୍ୱାଦିକ ତଥ୍ୟ ଉଦଘାଟନକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇ ଆସିଛନ୍ତି ।

ମହାମାରୀ-ପର ପରିବର୍ତ୍ତିତ ପରିବେଶ ‘ନ୍ୟୂ-ନରମାଲ’ରେ ଗୁଣାତ୍ମକ ସାମ୍ୱାଦିକତାର ଉପାଦାନ ଚ଼ିହ୍ନଟ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଦୁଇଜଣ ସାମ୍ୱାଦିକଙ୍କୁ ନୋବଲ ଶାନ୍ତି ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କେତେକ ଦିଗପ୍ରତି ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଥାଏ । ପ୍ରଥମତଃ, ସାମାଜିକ ସହବସ୍ଥାନ, ମାନବିକ ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷା ଓ ଅର୍ଥନୀତିକ ପ୍ରଗତି ପାଇଁ ସାମ୍ୱାଦିକତାର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ସ୍ୱୀକୃତ । ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ସ୍ୱାଧୀନଭାବେ ପରିଚାଳିତ ଓ ସାମ୍ୱାଦିକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂଗଠିତ ସମ୍ୱାଦ ସଂସ୍ଥା ସାମ୍ୱାଦିକତାର ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ ନିର୍ବାହରେ ଅଗ୍ରଣୀ । ତୃତୀୟତଃ, ବିପୁଳ ନିବେଶ ବଦଳରେ ସମ୍ୱାଦ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ସହଯୋଗରେ ସମ୍ୱାଦ ମଞ୍ଚ ଗଠନ ଓ ପରିଚାଳନା ସଂଭବ । ଚ଼ତୁର୍ଥତଃ, ବୈଷୟିକ ପ୍ରଗତିର ଦୁରୋପଯୋଗରେ ମିଥ୍ୟା, ଗୁଜବ, ଅତିରଞ୍ଜିତ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରଣୋଦିତ ସମ୍ୱାଦ ପ୍ରସାରକୁ ରୋକିବା ଦିଗରେ ତଥ୍ୟଭିତ୍ତିକ ସାମ୍ୱାଦିକତା ସଫଳ ହୋଇଥାଏ । ପଞ୍ଚମତଃ, ମୁକ୍ତ ସାମ୍ୱାଦିକତାର କଣ୍ଠରୋଧ ସକାଶେ ସରକାରୀ ଓ ବେ-ସରକାରୀସ୍ତରରେ ସକଳ ଉଦ୍ୟମ ସତ୍ତ୍ୱେ ସାମ୍ୱାଦିକତା ସତ୍ୟ ପ୍ରଘଟନରେ ଦାୟିତ୍ୱ ଅବଶ୍ୟ ନିର୍ବାହ କରିପାରେ ।

ନୋବଲ ଶାନ୍ତି ପୁରସ୍କାର ୨୦୨୧ ବିଜେତା ଘଟଣାକ୍ରମରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପଲବ୍ଧି ଏହି ଯେ ରାଜନୀତିକ, ପ୍ରଶାସନିକ ଓ ସାମାଜିକ ଅସ୍ଥିରତା ଗୁଣାତ୍ମକ ସାମ୍ୱାଦିକତା ପରିପ୍ରକାଶକୁ ଆକଟ କରିପାରେ ନାହିଁ । ଅସତ୍ୟ ପ୍ରସାରରେ ପାରମ୍ପରିକ ଓ ଡିଜିଟାଲ ମଞ୍ଚ ଭରାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ପଡୁଥିବାସ୍ଥଳେ ସମ୍ୱାଦ ଉପଭୋକ୍ତା ଦେୟ, ଦାନ ଓ ନିବେଶ ପ୍ରଦାନ କରି ସ୍ୱଚ୍ଛ ସମ୍ୱାଦ ମଞ୍ଚରେ ପହଞ୍ଚୁଥିବା ଦେଶ ବିଦେଶର ଉଦାହରଣ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଗୁଣାତ୍ମକ ସମ୍ୱାଦିକତା ବିକାଶକୁ ଯେ ଉତ୍ସାହିତ କରିବ ସେଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।